5 lỗi ánh sáng khiến phòng livestream trông nghiệp dư

Mình đi khảo sát khá nhiều phòng livestream. Điều kỳ lạ là chúng hỏng theo cùng một cách. Không phải năm mươi lỗi khác nhau — chỉ năm lỗi, lặp đi lặp lại. Và phần lớn sửa được mà không cần mua thêm đèn.

Lỗi 1 — Mặt bẹt vì chỉ có một nguồn sáng chiếu thẳng

Đây là lỗi phổ biến nhất. Người ta mua một chiếc ring light, đặt ngay trước mặt, bật lên, và tự hỏi tại sao lên hình trông như ảnh chụp căn cước.

Ánh sáng chiếu thẳng từ phía trước xoá hết bóng. Mà bóng chính là thứ tạo ra khối. Không có bóng thì khuôn mặt mất chiều sâu — mũi không nổi, gò má không có, toàn bộ gương mặt dẹt như một tờ giấy.

Cách sửa: dịch đèn chính sang một bên, khoảng 30–45 độ so với trục camera, và nâng cao hơn tầm mắt một chút. Bạn sẽ thấy ngay một bên mặt sáng, một bên có bóng nhẹ. Đó là khối. Nếu bóng bên tối quá sâu, thêm một tấm phản sáng (hoặc đơn giản là một tấm xốp trắng) ở phía đối diện để hắt lại.

Nguyên tắc: một đèn đặt đúng chỗ cho hình đẹp hơn ba đèn đặt sai chỗ.

Lỗi 2 — Bóng gắt vì nguồn sáng quá nhỏ so với khuôn mặt

Độ mềm của ánh sáng không phụ thuộc vào công suất đèn. Nó phụ thuộc vào kích thước của nguồn sáng so với chủ thể, và khoảng cách từ nguồn tới chủ thể.

Một chiếc softbox 40cm đặt cách mặt hai mét thì vẫn cho bóng cứng — vì ở khoảng cách đó, nó nhỏ hơn khuôn mặt rất nhiều. Cũng chiếc softbox ấy đưa lại gần còn 60cm sẽ cho bóng mềm hẳn.

Cách sửa: trước khi nghĩ tới việc tăng công suất, hãy thử hai thứ này theo thứ tự:

Đưa đèn lại gần hơn. Miễn phí, và hiệu quả nhất.

Dùng modifier lớn hơn — softbox to hơn, hoặc hắt đèn vào một mảng tường trắng rồi lấy ánh sáng phản xạ.

Chỉ khi cả hai cách trên không đủ mới nghĩ tới việc mua đèn mạnh hơn.

Lỗi 3 — Sai màu vì trộn nhiều nguồn sáng khác nhiệt độ

Trong phòng có đèn studio 5600K, đèn tuýp trần 4000K, và một ô cửa sổ đang lọt nắng chiều ngả vàng. Ba nguồn này đánh nhau. Camera chỉ cân bằng trắng được theo một nguồn, nên hai nguồn còn lại sẽ ám màu — thường là một bên mặt xanh, một bên vàng.

Cách sửa: chọn một nhiệt độ màu rồi ép mọi thứ về đó.

Tắt hết đèn trần khi live. Đây là bước bị bỏ qua nhiều nhất, và nó miễn phí.

Kéo rèm che cửa sổ, hoặc nếu muốn dùng ánh sáng tự nhiên thì tắt đèn studio và chỉ dùng cửa sổ.

Đặt tất cả đèn studio về cùng một giá trị Kelvin. Đừng để mỗi đèn một kiểu.

Cân bằng trắng thủ công trên camera, đừng để auto — auto sẽ đổi màu giữa buổi live khi bạn cử động.

Lỗi 4 — Tách nền lộ viền vì thiếu đèn rim

Nếu bạn mặc áo tối ngồi trước phông tối, camera sẽ không phân biệt được đâu là bạn đâu là nền. Kết quả là đường viền người bị nhoè vào nền, trông rất rẻ tiền. Nếu bạn dùng phông xanh để tách nền số, hiện tượng này còn tệ hơn — viền tóc sẽ bị ăn mất hoặc lởm chởm.

Cách sửa: thêm một nguồn sáng phía sau, chếch lên, hắt vào vai và đỉnh đầu. Đây gọi là rim light hoặc back light. Nó vẽ ra một đường sáng mảnh viền quanh người bạn, tách bạn khỏi nền.

Đèn này không cần mạnh và không cần đắt. Một chiếc đèn nhỏ đặt sau lưng, ngoài khung hình, chếch 45 độ là đủ. Nhiều người bỏ qua nó vì trong ba đèn của bộ 3-point lighting, đây là đèn duy nhất bạn không nhìn thấy trực tiếp — nhưng nó là đèn tạo ra khác biệt lớn nhất giữa hình nghiệp dư và hình chuyên nghiệp.

Lỗi 5 — Nền tối thui vì không ai chiếu sáng nó

Bạn đã sáng đẹp, nhưng phía sau là một mảng đen ngòm. Khung hình trông như bạn đang ngồi trong hầm.

Nguyên nhân là ánh sáng giảm rất nhanh theo khoảng cách. Đèn chính đặt gần bạn sẽ chiếu sáng bạn, nhưng tới bức tường phía sau thì gần như không còn gì.

Cách sửa: thêm một nguồn sáng riêng cho nền. Có thể là một đèn hắt lên tường tạo mảng sáng gradient, một dải LED màu đặt sau kệ sách, hay đơn giản là dịch bạn lại gần nền hơn.

Ngược lại — nếu bạn muốn nền tối để tạo cảm giác kịch tính, hãy làm ngược lại: đẩy chủ thể ra xa nền, đưa đèn chính lại thật gần chủ thể, và dùng lưới tổ ong hoặc cờ chắn để ánh sáng không tràn ra sau. Điểm quan trọng là nền tối phải do bạn chọn, chứ không phải do bạn quên.

Thứ tự xử lý khi bạn nhìn vào một khung hình xấu

Khi mình khảo sát một phòng, mình đi theo đúng thứ tự này. Bạn cũng có thể tự làm:

Hướng trước. Đèn chính đang ở đâu? Có tạo được khối không?

Độ mềm sau. Bóng gắt hay mềm? Có đưa đèn gần hơn được không?

Màu thứ ba. Có bao nhiêu nguồn sáng khác nhiệt độ đang bật? Tắt bớt được cái nào?

Tách nền thứ tư. Có rim light chưa?

Nền cuối cùng. Nền đang tối do chọn hay do quên?

Chú ý rằng trong cả năm bước, không có bước nào là "tăng công suất đèn". Công suất là thứ cuối cùng nên chạm vào, không phải thứ đầu tiên.

Một lưu ý về ngân sách

Phần lớn các phòng mình đi sửa đều đã tiêu tiền — chỉ là tiêu sai thứ tự. Người ta mua camera tốt trước, rồi mới nghĩ tới ánh sáng. Trong khi thực tế, một chiếc máy tầm trung với ánh sáng đúng sẽ cho hình đẹp hơn hẳn một chiếc máy đắt tiền trong phòng thiếu sáng.

Nếu bạn đang có ngân sách hạn chế, thứ tự mình khuyên là: ánh sáng trước, âm thanh thứ hai, camera sau cùng. Khán giả tha thứ cho hình hơi mềm, nhưng họ thoát ngay khi tiếng rè hoặc mặt bạn tối om.